Verhaal van pand 42. Woonhuis Fentener van Vlissingen

De tycoon: Frits Fentener van Vlissingen

http://www.youtube.com/watch?v=0VTmHcu0VwQ

Het heeft niet veel gescheeld of een van de meest vooraanstaande bewoners van de Maliebaan zou in de Nederlandse Unie, de snel groeiende anti-NSB-beweging uit de zomer van 1940, een leidende rol gespeeld hebben. Frits Fentener van Vlissingen, directeur van de Steenkolen Handels Vereniging en een dominante figuur onder de Nederlandse ondernemers, is in de oorlog de buurman van aartsbisschop De Jong. Hij woont in het zeer aanzienlijke pand aan de Maliebaan 42. Fentener van Vlissingen is in de jaren twintig en dertig al een beroemdheid, een tycoon. Hij wordt geroemd om zijn grote zakelijke talenten en zijn inventieve ondernemerschap. Zo is hij betrokken geweest bij de oprichting van succesvolle ondernemingen als de KLM, de vliegtuigbouwer Fokker en de Kunstzijde Unie, later AKU, later AKZO. Hij treedt voortdurend naar buiten, als voorzitter van het bestuur van de Utrechtse Jaarbeurs, bijvoorbeeld, die onder zijn leiding steeds belangrijker wordt. Ook internationaal rijst zijn ster, hij wordt voorzitter van de Internationale Kamer van Koophandel. In die hoedanigheid wordt hij twee keer door Adolf Hitler ontvangen. Als hij in 1937 afscheid heeft genomen van die organisatie, zet hij zich in toenemende mate in voor een nauwe samenwerking met de opkomende macht in Europa: nazi-Duitsland. Hij wordt de drijvende kracht achter een nieuw samenwerkingsverband, de D-NV, de Duits-Nederlandse Vereniging.

Hij doet dat zo behendig, en houdt het zo goed verborgen, dat hij in Nederland onbetwist blijft gelden als de machtigste ondernemer van het land, ook na de Duitse inval. Zo zetelt in 1940 aan de Maliebaan niet alleen heel veel politieke en kerkelijke macht, maar ook aanzienlijke economische invloed.

Als er in de zomer plannen ontstaan om een organisatie van nationale eenheid op te richten, die de bestaande verdeeldheid overwint, is Fentener van Vlissingen een van de potentiële leiders. Hij treedt toe tot een Nationaal Comité voor Economische Samenwerking. In juli gaat hij met enige medestanders op bezoek bij Seyss-Inquart om dit nieuwe gezelschap aan de rijkscommissaris voor te stellen, maar die vindt het gezelschap niet representatief genoeg. Dat kan ermee te maken hebben dat Fentener van Vlissingen zich inmiddels al een stuk minder pro-Duits heeft opgesteld: hij is heel kritisch over de Duitse inval. Daarmee loopt dit comité, op dood spoor. Als kort erna Fentener van Vlissingen gevraagd wordt voor een Comité van Nationale Eensgezindheid gebeurt zo ongeveer hetzelfde: hij wil een onafhankelijke positie innemen, zonder inmenging van de Duitsers, maar de bezetter voelt daar niets voor. En dus trekt Fentener van Vlissingen zich ook terug als mogelijk lid van het Driemanschap dat eind juli de Nederlandse Unie proclameert. Hij heeft genoeg te doen: hij heeft al zijn kwaliteiten nodig om zijn bedrijf door de oorlog te loodsen, en hij heeft daarnaast de handen vol aan de commissariaten die hij bekleedt.

Bovendien probeert hij de positie van de Jaarbeurs te versterken; daar lijkt hij succes mee te hebben, maar de plannen voor aanzienlijke uitbreiding van de Jaarbeurs in Utrecht worden na aanvankelijke goedkeuring door de bezetter toch van tafel geveegd.

Terug naar pand 42. Woonhuis Fentener van Vlissingen